استئوپروزیا پوکی استخوان به معنی کم شدن تراکم استخوان است که بدنبال آن قدرت استخوان کم شده و شکننده میشود و شکننده شدن استخوان موجب میشود احتمال بروز شکستگی در آن بیشتر شود. پوکی استخوان معمولاٌ بتدریج پیشرفت میکند و هیچ علامتی از خود بروز نمیدهد تا وقتی که شکستگی بوجود میاید.

پوکی استخوان یا استئوپروز میتواند در هر استخوانی از بدن ایجاد شود ولی معمولا در ستون مهره، لگن، مچ دست و دنده ها بیشتر دیده میشود.
مهمترین عارضه پوکی استخوان که بیشترین مشکلات را برای بیمار ایجاد میکنند شکستگی های لگن است. افراد با شکستگی لگن اکثراً کسانی هستند که تا قبل از شکستگی بطور مستقل زندگی میکرده اند ولی بسیاری از آنها بعد از شکستگی برای زندگی نیاز به کمک پیدا میکنند.
این بیماران تا ماهها بعد از شکستگی برای راه رفتن نیاز به عصای زیر بغل یا واکر دارند و تقریباً یک سوم از آنها تا آخر عمر باید از واکر یا عصای زیر بغل استفاده کنند.

در توضیح اهمیت پوکی استخوان یا استئوپروز دانستن همین نکته کافی است که حدود یک سوم کسانی که به علت این بیماری دچار شکستگی لگن میشوند در یک سال اول بعد از شکستگی میمیرند. و حدود یک سوم آنها که زنده میمانند توانایی زندگی مستقل خود را از دست میدهند. تنها یک سوم باقیمانده میتوانند به زندگی معمولی بازگردند.

فیزیوتراپی در درمان پوکی استخوان

فیزیوتراپی می تواند به تقویت استخوان ها و نیز عضلات فرد کمک موثر نماید. روش های درمانی مورد استفاده در فیزیوتراپی می تواند از ضعیف شدن استخوان جلوگیری کرده و نیز احتمال زمین خوردن فرد را کاهش دهد. همچنین نقش موثر در کنترل درد بیمار دارند. این روشهای درمانی عبارتند از :
درمانهای الکتریکی و حرارتی: استفاده از تحریک کننده های الکتریکی شامل تنس، گرمادرمانی، سرما درمانی، اولتراسوند و مگنت تراپی ، تمرین درمانی ، هیدروتراپی (آب درمانی) و تمرینات لرزش کل بدنBody –Whole Vibration

هدف اصلی از درمان فیزیوتراپی افزایش تراکم استخوانی از طریق مودالیتی های خاص (مگنت تراپی) و نیز آموزش نحوه قرارگیری صحیح بدن بیمار، آموزش روش های بی خطر حرکت و بلند کردن اجسام، و به غیر از مگنت تراپی و بخش های توان بخشی، توصیه انجام تمرین های حرکتی در خانه جهت کمک به جلوگیری از کاهش تراکم استخوان و پیش گیری از ایجاد شکستگی می باشد. علاوه بر این، استفاده از این تمرین ها می تواند نقش موثر در حفظ یا بهبود قدرت تعادلی بدن بیمار داشته باشد. حفظ تعادل بدن در سطح مناسب می تواند به کاهش ریسک زمین خوردن که علت بسیاری از موارد شکستگی ناشی از پوکی استخوان است، کمک موثر نماید.

تمرینات فیزیوتراپی در درمان پوکی استخوان

تمرین های حرکتی مورد استفاده در فیزیوتراپی در درمان پوکی استخوان به شرح زیر هستند:

تمرین های قرارگیری بدن در وضعیت مناسب : هدف این تمرین ها هماهنگ کردن بدن از سر تا انگشتان است، زیرا وزن بدن از طریق ران ها به ناحیه پایین تنه منتقل می شود. در یک ستون فقرات سالم، سر در وضعیت متوازن در بالای ستون فقرات قرار گرفته است و خم شدن سر به جلو می تواند یکی از نشانه های ابتلا به پوکی استخوان باشد.

تمرین های تقویتی : این تمرین ها بیشترین اهمیت را در حفظ سلامت استخوان هایی دارد که دچار پوکی و کاهش تراکم شده اند. با قوی شدن عضلات، استخوان های زیر آنها نیز تقویت می شوند و می توانند واکنش مناسب نسبت به فشار اضافی وارد شده به خود نشان دهند. به این ترتیب، انجام تمرین های تقویتی و نیز فعالیت های که از طریق آنها به بدن فشار وارد می شود، استخوان ها را مجبور به افزایش تراکم می نماید.

تمرینات استقامتی عبارتند از: استفاده از وزنه، باندهای مقاومتی یا وزن بدن برای تقویت تمام عضلاتی اصلی بدن، به خصوص عضلات ناحیه کمر که برای قرار گرفتن بدن در وضعیت مناسب اهمیت دارند.

تمرین های تحمل وزن قلبی عروقی: این تمرین ها فعالیت هایی هستند که از طریق آنها فشار به استخوان ها وارد شده و به این ترتیب وضعیت قرارگیری ساختارهای استخوانی اصلاح شده و نیز سلامت سیستم قلبی و عروقی بدن افزایش پیدا می کند.

فعالیت‌های هوازی حمل وزن بدن عبارتست از انجام تمرینات هوازی روی پاها، در حالیکه استخوان‌ها وزن بدن را حمل می‌کنند. برای مثال پیاده‌روی، ایروبیک کم برخورد، دوچرخه فضایی، بالا رفتن از پله‌ها و باغبانی.

این نوع از تمرینات ورزشی مستقیماً بر استخوان‌های پا، لگن و کمر بیمار کار می‌کنند تا روند از دست رفتن مواد معدنی را کند نمایند. ضمناً این تمرینات مزایای قلبی عروقی زیادی دارند که سلامت قلب و سیستم گردش خون را نیز ارتقا می‌دهد.

اگرچه این تمرینات برای سلامت عمومی بیمار مزایای بسیاری دارند ولی نباید تمام برنامه ورزشی بیمار را پر کنند. بیماران مبتلا به پوکی استخوان باید بر قدرت، انعطاف پذیری و تعادل خود نیز کار کنند.